Početna strana prezentacije
UDRUŽENJE ŠPANSKI BORCI 1936-1939
ASOCIACION BRIGADISTAS YUGOSLAVOS 1936-1939
Početna strana | Istorija | Dolores Ibarruri La Pasionaria | Pesma Dušana Matića
Naši Španci | Sećanja | Pismo CK SKJ 1984
Koča Popović | Lazar Latinović | Lazar Udovički

SKUPŠTINI GRADA BEOGRADA

14. marta 2008. navršilo se 100 godina od rođenja Koče Popovića, značajne ličnosti političke i kulturne istorije Jugoslavije i Srbije u Dvadesetom veku.

Njegova intelektualna aktivnost započinje u ranim tridesetim godinama prošlog veka unutar nadrealističkog pokreta, a gotovo naporedo s tim i njegov politički angažman unutar levičarskog pokreta, za koji se definitivno opredeljuje posle direktnog suočavanja sa španskim i međunarodnim fašizmom u španskom građanskom ratu gde se, kao dobrovoljac slobode, borio za odbranu Španke republike.

Dragoceno iskustvo, stečeno u Španiji, Koča Popović je  primenio u oslobodilačkom ratu u svojoj zemlji. Dojučerašnji književnik postao je proslavljeni komandant elitnih jedinica partizanske vojske: brigada, divizija, korpusa i armija, Glavnog štaba Srbije, a redak vojnički dar potvrdio je i u najtežim situacijama. Jedna od takvih, bila je bitka na Sutjesci kada je, po rečima Vilijama Dikina, zamenika šefa Britanske misije pri Vrhovnom štabu,   " Koča Popović, kao komandant Prve divizije, svojim sigurnim instinktom i munjevitim shvatanjem situacije, odjednom  osetio slabu tačku u obruču nemačkog okruženja severno od Sutjeske i bio neposredni arhitekta našeg izbavljenja… Nosio je u sebi odlike vojnog genija i istovremeno, mržnje prema ratu."

Vojnička karijera Koče Popovića završava se 1953. godine posle pet godina provedenih na dužnosti načelnika Generalštaba JNA. Te iste godine, on postaje ministar inostranih poslova i tu funkciju će obavljati punih dvanaest godina. Neporeciv je i nemerljiv, njegov lični doprinos formulisanju jugoslovenske spoljne politike na principima nesvrstavanja, u uslovima opasno suprotstavljenih vojnih blokova i nacionalne ugroženosti,  kada Jugoslavija postaje najugledniji predvodnik novooslobođenih zemalja Trećeg sveta i njihovih težnji za pravednijim i ravnopravnijim međunarodnim odnosima.

Sredinom šezdesetih, kada su se pojavili prvi ozbiljni znaci potrošenosti tadašnjeg društvenog modela i potreba za njegovim redefinisanjem, Koča Popović je stao na stranu snaga koje su se zalagale za modernizaciju društva i novi demokratski iskorak. Nažalost, ta bitka je, i u Srbiji i u Jugoslaviji, izgubljena, i kada je jaz između proklamovanih principa i opore realnosti postao nepremostiv, a jednopartijski monopol  nesavladiva prepreka svakoj težnji ka demokratskoj rekonstrukciji zemlje, Koča Popović se našao pred izborom:  „nastaviti podanički ili misliti kritički, saučestvovati bez uverenja ili braniti politički i ljudski integritet nepristajanjem.“ I taj definitivni izbor napravio je 1972. povukavši se neopozivo sa svih državnih funkcija.

Poslednje godine života Koče Popovića pokazuju da je on jasno video i upozoravao na nacionalistički sunovrat i nasilno razbijanje Jugoslavije, kojemu se odlučno suprotstavljao odbivši i najmanju mogućnost da neki njegov javni gest bude iskorišćen od strane tadašnje vlasti.

Istraživačima političke, socijalne i kulturne istorije Jugoslavije i Srbije u Dvadesetom veku ostaju na raspolaganju brojni Kočini rukopisi u Arhivu Beograda, od nekoliko hiljada stranica, nastali u rasponu od 1928. do 1990., značajni ne samo za osvetljavanje ličnosti njihovog autora, već i epohe u kojoj je Koča Popović živeo i koju je svojim delom obeležio.

U Beogradu, gradu u kome se Koča Popović – jedna od najpoznatijih i najpoštovanijih ličnosti posleratne Jugoslavije – rodio, borio i proveo najveći deo života, nijedna ulica, trg, škola ili neka druga kulturna ustanova, ne nose njegovo ime, a istu sudbinu su doživeli i mnogi njegovi savremenici i saborci iz antifašističkog narodnooslobodilačkog rata.

Vreme narodnooslobodilačkog rata i druge Jugoslavije i njegovi najistaknutiji akteri treba da  budu, sasvim prirodno,  predmet kritičkog preispitivanja, ali na temelju istorijskih činjenica, nikako na osnovu pseudoistorijskih (re)konstrukcija i revanšističke ostrašćenosti, kojima se pokušava krivotvoriti odnosno poništiti oslobodilački i antifašistički rat, a posleratna Jugoslavija prokazati kao vreme zla i sveukupne regresije. Ta vrsta redukcionizma i istorijskog revizionizma i, u najekstremnijoj varijanti, istorijskog negacionizma, ne bi zasluživala komentar kada te pojave ne bi i danas bile prisutne i propagarine na javnoj sceni Srbije, za razliku od zemalja, gde one ili ne postoje, ili su marginalne po uticaju i prisustvu u javnosti. Brojne promene naziva ulica, trgova i javnih ustanova tokom poslednjih petnaestak godina dobra su ilustracija takvog stanja.

Iz svih tih razloga, Udruženje španskih boraca 1936-1939. i prijatelja predlaže Skupštini grada Beograda da jednoj od ulica u kojima je živeo ili radio Koča Popović dodeli njegovo ime. Skupština grada bi takvom odlukom praktično pokazala da jednako ceni i vrednuje doprinos svih generacija i pojedinaca, kojima je najdublja inspiracija bila težnja da zemlju i društvo u kome su živeli čine boljim, pravednijim i slobodnijim.

Inicijativu Udruženja španskih boraca 1936-1939. i prijatelja svojim potpisima podržali su građani čiji spisak dostavljamo u prilogu.

 

S poštovanjem,

 

Milo Petrović

Predsednik Udruzenja španskih boraca 1936-39 i prijatelja

                                                                                                             Beograd, 18. maj 2009.


Kontakt:
email: yuinterb@yuinterbrigade.org
Vera Stojanović 011 245-9381
Milo Petrović pmilo@sbb.rs